فراخوانی ...
موانع رشد خلاقیت دانش اموزان نسخه چاپی RSS
  • دوشنبه 21 اسفند 1391 ساعت 10:06

    مقدمه :
    اغلب تصور بر این است که خلاقیت آموزش پذیر نیست؛اما با نبودن شاهد درمورد ارثی بودن آن، معلمان باید بپذیرند که این مهارت در محیط کلاس و با تعمیم آن در محیط زندگی، قابل پرورش است.متاسفانه،معلمان ما باچگونگی فراهم آوردن جومناسب در کلاس درس، به گونه ای که خلاقیت در آن شکوفا شود، آشنا یی کمتری دارند.

    عده ای از آموزگاران با واداشتن دانش آموزان به اطاعت زیاد از مقررات قراردادی وخشک ، با دادن نمره ی بالا و نیز با پرهیز از تحسین کودکی که می خواهد به ناشناخته ها دسترسی پیدا کند ، خلاقیت را در او خاموش می کنند. ممکن است چنین تصور شود که آموزگارانی که خود خلاق نیستند ، نمی توانند به آسانی خلاقیت را در دانش آموزان بر انگیزانند . ولی شواهد اندکی در خصوص تایید این عقیده موجود است.

    هرآموزگاری می تواندکوشش کند و آموزش ببیند ، خلاقیت را در دانش آموزان بازشناسی وتشویق کند وفرصت هایی برای ظهور آن فراهم آورد . ضرورت این امر در دانش آموزان امروزی کاملاً آشکار است ؛ زیرا بقای فرد وجامعه به طور فزاینده ای به آن وابسته است.
    در این مقاله ، خلاقیت در کودکان به منزله ی کنجکاوی ، اشتیاق به کشف و آزمایش کردن ، دادن پاسخ های نو به موقعیت های حل مسئله و حساسیت به مسائل و پدیده های محیط زندگی در نظرگرفته شده است.
    مراحل خلاقیت
    به نظر می رسد که خلاقیت ، در غالب موارد ، مراحل قابل تشخیصی را طی می کند که این مراحل درباره ی کارهای علمی و هنری بسیار مشابه است ،که این مراحل به شرح زیر عبارتند از:
    الف- مرحله آمادکی
    در این مرحله ، کودک با هدایت و تشویق مربی مساله ای را بررسی وانگیزه ی اولیه پیدا می کند . ممکن است این انگیزه درخود کودک به سبب برخورد با مساله یا مشکل به وجود آید وکنجکاوی ، درک مشکل، علاقه وآمادگی برای حل آن ، مکالمه درونی با خود یا مکالمه خیالی بین خود وفرد دیگر از خصوصیات این مرحله است.
    ب- مرحله نهفتگی یا پختگی
    دراین مرحله ،کودک درباره ی آنچه مطالعه کرده یا آموخته است ، تجزیه وتحلیل و روابط موجود را کشف می کند .دراین مرحله ، آن قسمت هایی که با مطلب مورد نظر برای حل آن ارتباط دارند ،اهمیت پیدامی کند وبقیه کنار گذاشته می شود. این مرحله حالت نیمه هوشیار و رؤیا مانند دارد ؛ حالتی که انسان بدون وجود احساس ذهنی به کاری اشتغال دارد و به بینش هایی دست می یابد .
    ج-مرحله جرقه ی فکری یا اکتشاف
    در این مرحله ، برق بصیرت و دانائی ناگهان به اندیشه می رسد که اگر با استدلال منطقی همراه گردد ، مشکل حل می شود . در این مرحله ، کودکان اندیشه های خود را درقالب کلمات می ریزند .برای ظهـورخلاقیت ،معلمان و اولیا بایـد بـر حسب نوع جنس کودک ، حساسیت زنانه و استقلال فکری مردانه را بیشترمورد تشویق و تقویت قرار دهند.
    د- مرحله ی مرور یا تکرار و تمرین
    در این مرحله ، کودکان برای رسیدن به هدف نهایی با تمرکز شدید فکری،پشتکار و صرف انرژی فراوان مرتباًمساله را دنبال می کنند وغالباً در خلوت به تنهایی کار می کنند . در این مرحله ،ممکن است کودکان با مشاهده ی هر گونه منع و نا ملایمتی از اطرافیان ، مقاومت و بدرفتاری از خود نشان دهند.همچنین امکان دارد لجباز وگوشه گیر شوند که باید به سلامت جسمی و روانی آن ها از قبیل تغذیه وخواب ، رسیدگی کرد.
    موانع رشد خلاقیت دانش آموزان
    1- نحوه ی نگرش دانش آموزان
    یک مانع اساسی بر سر راه خلاقیت ،نحوه ی نگرش وتفکر دانش آموزان درباره ی خودشان است که در زیر به چند نمونه از نگرش منفی دانش آموزان اشاره می شود:«من ابتکار ندارم»،«من هرگز به جز کارهای عادی،کاری بلد نیستم»،«من هرگز نمی توانم تمرینات خارج از کتاب درسی را بخوبی حل کنم».با دور کردن آنان از این گونه ارزشیابی های منفی درباره ی خود و با واداشتن آنان به گفتن «من خلاقیت دارم»،«من درباره ی این که دیگران در مورد من چه فکری می کنند ،نگران نیستم »، « من گرد کارهای پیش پا افتاده نمی روم»می توان خلاقیت آنان را بالا برد.آگاهی از این واقعیت ها ،بالا بردن رشد خود پنداره(
    self-concept ) وکاهش اضطراب در دانش آموزان برای معلمان فواید زیادی دارد.
    2-نحوه نگرش معلمان
    معلمان باید به خاطر داشته باشند که رفتار خلاقانه وعوامل محیطی مرتبط با آن را می توان تغییر داد.آنان ممکن است درباره ی بعضی از دانش آموزان ، به ویژه دانش آموزان تیز هوش و با استعداد احساس منفی داشته باشند . به دلیل این جهت گیری ، معلمان برای درک خود آنچه دانش آموزان خلاقشان برای پیشرفت در مدرسه به آن نیاز دارند ، مسئولیت سنگینی بر دوش دارند.
    3-کمبود پشتکاروتحمل اندک دانش آمو زان
    ما باید به دانش آموزان کمک کنیم اندیشه های جدید ، یگانه و حتی عجیب را تحمل کنند . آن ها باید با صبر وپشتکار فراوان به بررسی آزمایش افکار جدید خود بپردازند ومشقت های احتمالی راه را به جان بخرند . بدیهی است معلمان ، مربیان و اولیا نیز باید اسباب لوازم مورد نیازآنان را در اختیارشان قرار دهند.
    4-محدود کردن کنجکاوی کودکان
    کودکان خردسال تمایل شدیدی به تجسس اشیاءدارند که به نظر می رسد این گرایش پایه واساس کنجکاوی وخلاقیت بیشتر باشد . بنابراین باید به آنان اجازه داد تا حدی که برای سلامتشان خطری نداشته باشد ، درموضوعات واشیاء گوناگون کند وکاو کنند.
    5-سرکوب خیال بافی کودکان
    بسیاری از والدین و معلمان خیال بافی کودکان را نشانه بیماری می پندارند . در صورتی که باید همچون بازی در نقش های مختلف خیالی،گفتن داستان های خیالی،کشیدن تصاویر غیر معمول با جنبه هاب طبیعی تفکر کودکان تلقی کرد.
    تاکید زیاد معلم بر موفقیت و ارزشیابی ، تحت فشار قرار دادن آن ها برای هم نوایی با جمع ، استهزا و مسخره کردن آنان برای پاسخ های غیر معمول و کلیشه ای سد راه خلاقیت دانش آموزان خواهد شد .
    7-تاکید زیاد بر مهارت های کلامی
    تاکید بیش از حد مدارس به مهارت های کلامی واهمیت ندادن به توانایی حل مساله را نیز باید از جمله ی موانع فراگیری رشد توان های تفکر خلاق به شمار آورد.
    8-تاکید زیاد بر پیشگیری
    تعدادی از تحقیقات نشان داده است که این وضعیت ناگوار، چنان ذهن بسیاری ازدانش آموزان را به خود مشغول کرده است که دیگر به راه حل های ممکن برای آن مشکل نمی اندیشند.این امر قوه ی تصور بسیاری از آنان را از رشد باز می دارد .آموزش و پرورش معمولاً به کودکان می آموزد که چگونه تنها به موفقیت چشم بدوزند نه به دست وپنجه نرم کردن با ناکامی وشکست احتمالی .
    9-تاکید بیش از حد بر نقش جنسیت
    اهمیت فرهنگی ای که جامعه برای جنسیت قائل است ، منشا تعارض های اخلاقی بسیاری از افراد خلاق است .تفکر خلاق مستلزم حساسیتی بیش از حد است که در جامعه ی ما خصلتی کاملاً زنانه تلقی می شود واز سویی عدم وابستگی و داشتن استقلال ، خصلتی کاملاً مردانه به شمار می آیـد . از همین رو ، یک پسر بسیار خــلاق نسبت به سایر همجنسان همسال خود دارای صفاتی زنانه و یک دختر بسیار خلاق در مقایسه با همسالان خود دارای صفاتی مردانه است
    10-تاکید زیاد بر دروس نظری
    یکی از مشکلات بزرگی که در آموزش و پرورش ما وجود دارد ، بی توجهی و یا کم توجهی به دروس عملی و کاربردعملی آموزش های مدرسه ای است که به نوبه ی خود باعث شکوفا نشدن قوه ی ابتکار و خلاقیت در دانش آموزان می شود .
    پیشنهادها
    نویسنده ی مقاله ، پیشنهادهای زیر را برای رشد خلاقیت در محیط کلاس و مدرسه ، ارائه می دهد و امید وار است که مورد استفاده ی معلمان ، مربیان و سایر دست اندر کاران تعلیم و تربیت قرار گیرد :
    1-راه حل های خود را به دانش آموزان تحمیل نکنید . درعوض برای آنان الگویی از شیوه های تفکر باز فراهم آورید و علاقه به آزمایش زمینه های مناسب را درآنان تقویت نمایید و با تشویق کردن آن ها نشان دهید که تا چه اندازه برای کنجکاوی و جستجوی راه حل های تازه ی آنان اهمیت قائل هستید .
    2-دانش آموزان راتشویق کنید تا اندیشه های خود را به گونه ای نظام دار آزمایش کنند و به اعمال وکارهای ابتکاری و اندیشه های جدید آنان پاداش بدهید .
    3- دانش آموزان را با اندیشه های نا هماهنگ و آنچه به نظر متناقض می آید ، به واکنش وادارید به آنان تکالیف بحث برانگیزی بدهید که پاسخ مشخص و روشنی نداشته باشد.
    4-آنان را تشویق کنید با بهره گیری از دفتر چه یادداشت ، وقایع گوناگون و افکار خود را دنبال کند و به نتیجه برسانند .
    5- انتقادات سازنده و اثر بخش را در آنان توسعه دهید .
    6-یادگیری خود انگیخته راتشویق کنید . هنر معلم و مربی در این است که فراگیرندگان بتوانند به تدریج روی پای خود بایستند ، به طور مستقل فکر کنند وتصمیم بگیرند.
    7-برای رسیدن به عقاید گوناگون ، منابع متفاوتی در دسترس آن ها قرار دهیـد . کسب دانش در رشته های گوناگون را تشویق کنید . خلاقیت خود به خود در خلاء به دست نمی آید ، بلکه باید دانش های مقدماتی و لازم را کسب کرد.
    8-ابتدای شعر یا داستانی را برای دانش آموزان بخوانید و از آن ها بخواهید پایان آن را حدس بزنند .
    9-افراد خلاق کلاس ، مدرسه ، شهر و کشور را در حکم سرمشق به آنان معرفی کنید .
    10- دانش آموزان را تشویق کنید که شرح حال و زندگی نامه بزرگان و دانشمندان را مطالعه نمایند . مطمئن شوید که دانش آموزان ، افراد خلاق چون هنر مندان ، ورزشکاران و مخترعان را چنان پر هیبت نپندارند که قوه ی ابتکار در آنان ازبین برود .



     



    صفحات داخلی| اجتماعی
    نام منبع: ماهنامه کارافرین ناب
    شماره مطلب: 1112
    دفعات دیده شده: 2757 | آخرین مشاهده: 1 ساعت پیش
مرتبط
  • راه های تقویت خلاقیت


    خلاقیت و تولید افکار و اندیشه های جدید توسط مدیران و کارکنان سازمانی دارای اهمیت ویژه ای است و این مهم در سازمان از جایگاه والایی برخوردار است. امروزه سازمانهایی موفق هستند و می توانند در دنیای پررقابت ادامه حیات بدهند که دائماً افکار و اندیشه های جدید را در سازمان …
    صفحات داخلی | اجتماعی | دوشنبه 21 اسفند 1391
  • مقالات مرتبط با خلاقیت

    مقالات مرتبط با خلاقیت
    شمارهعنوان مقاله1وجه تاریک خلاقیت 2نحوه پرورش خلاقیت در کودکان 3مفاهیم خلاقیت چیست؟ 4شش کلاه تفکرو خلاقیت 5روش برای خلاقیت بیشتر در کار 6خلاقیت،ضرورت و اهمیت 710نکته برای استخدام افراد خلاق 8تکنیک خلاقیت 1 9تکنیک خلاقیت 3 10هفت علت مهمی که همیشه …
    خلاقیت | علمی | شنبه 3 خرداد 1393
  • بررسی مفهوم کارافرینی اجتماعی


    روجر. ال. مارتین Roger L.Martin سلی اوزبرگ  Sally Osverg مترجم: فاطمه فرهنگ خواه مرکز بررسی خلاقیت های اجتماعی دانشگاه استنفوردبهار 2007کــــــــــــــــارآفرینی اجتماعی رشد قابل ملاحظه ای از نظر دانش، سرمایه و توجه داشته است. اما در کنار این محبوبیت روزافزون، اطمینان کمتری در …
    صفحات داخلی | اجتماعی | شنبه 27 مهر 1392
  • فصلنامه "مهارت آموزی"

    فصلنامه
    فصلنامه "مهارت آموزی" بعنوان نخستین نشریه علمی – ترویجی در حوزه آموزش های مهارتی در 2 شماره پاییز و زمستان 1391 از سوی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور منتشر شد.
    خبر | اجتماعی | دوشنبه 27 خرداد 1392
  • توانایی تفکر خلاق

    توانایی تفکر خلاق
    در این مقاله قصد داریم دو مهارت مهم را در زندگی یعنی توانایی تفکر خلاق و توانایی ارتباط موثر، مورد بررسی قرار دهیم و اجزاء هر کدام را بشناسیم .
    مقاله | اجتماعی | چهارشنبه 1 خرداد 1392